YÊU TIẾNG VIỆT – TÔI YÊU THÀNH NGỮ

Nếu ai hỏi tôi, với Tiếng Việt, tôi yêu gì nhất? Tôi sẽ không do dự mà trả lời: Tôi yêu thành ngữ.
Bạn tôi hỏi tôi:
– Sao nói chuyện, câu nào cậu cũng cho thành ngữ vào thế?
– Tớ thấy bình thường mà.
– Cậu thích thành ngữ lắm à?
– Ồ, sao không thích chứ, nó hay mà!
– …

 

Sao mà không thích cho được khi mà nó thực sự hay, khi mà chỉ với vài 3 tiếng ngắn ngủi thôi, tài tình làm sao, tạo nên một sự tròn đầy và hoàn hảo về ý nghĩa cũng như nghệ thuật diễn đạt. Thành ngữ, đôi lúc là sự cường điệu, đôi lúc lại là sự ý nhị, lên xuống, uyển chuyển như tâm tư, tình cảm của người Việt ta. Tôi chỉ là một người Việt trẻ, chưa có điều kiện để khám phá hết biển trời mênh mông trong ngôn ngữ Tiếng Việt, nhưng bằng sự thích thú và tình yêu riêng của mình, đối với từng thành ngữ, từng cụm từ ngắn gọn mà tròn đầy ý nghĩa, tôi sẵn sàng đem toàn bộ sự tự tin cùng lòng can đảm của mình chỉ để bảo vệ cho một quan điểm, một quan điểm thôi nhưng có lẽ là tất cả: “Thành ngữ là một trong những phần trong sáng nhất của Tiếng Việt ta.”

 

Không trong sáng sao được khi mà bản thân mỗi thành ngữ đã là một kết cấu chặt chẽ, không thể bớt đi phần nào bởi nó đủ ngắn gọn rồi, không thể thêm vào nữa bởi ý nghĩa đã tròn đầy, ai có thể nghĩ ra một hình khối nào đẹp hơn mặt trăng 16 vốn đã rất tròn kia chứ?
Hồi lớp 4, lớp 5 chúng tôi cũng thường xuyên được học về thành ngữ. Cô giáo đọc, chúng tôi chép lại từng câu và cô bảo chúng tôi hãy thử cho thêm vào những thành ngữ ấy, một vài từ. Chúng tôi đã làm được những thành ngữ “tái tạo” như: “Giật gấu để mà vá vai”, “Dây máu để ăn phần”, “Vì cha chung nên không ai khóc”,…. 
Nhưng nhanh chóng sau đó, chúng tôi nhận ra những gì chúng tôi làm chỉ đơn giản một sự trải nghiệm tuổi thơ, còn những thành ngữ kia, đã là những tác phẩm đủ hoàn hảo.

 

Tôi không biết nhiều ngoại ngữ và lại càng là kẻ ngoại đạo đối với những thành ngữ của ngôn ngữ các nước bạn nhưng tôi biết ngôn ngữ nào cũng có những thành ngữ và tôi tin rằng người dân các nước cũng yêu thành ngữ của tiếng nước họ như chính tôi vậy.

 

Có thành ngữ, lời văn câu nói của con người ta trở nên giàu hình ảnh và linh hoạt đến lạ thường. Tôi thích những cách diễn đạt như “năm cha, ba mẹ”, “há miệng chờ sung”, “hoa hòe hoa sói”, “ăn Bắc mặc Kinh”, “ít xít ra nhiều”,… Tôi còn yêu thành ngữ bởi một kho tàng kiến thức về những kinh nghiệm và trải nghiệm của cha ông. Đọc mỗi thành ngữ, trong thấy trong tôi có sự tồn tại của các thế hệ cha ông và thấy cả sự tồn tại của tôi trong các thế hệ tương lai khi mà vốn kiến thức và kho tàng quý giá ấy tiếp tục được trao truyền và tiếp nối mãi mãi. Sự tồn tại trong nhau, người ta gọi là sự tiếp nối của sợi dây truyền thông giữa những thế hệ.

giọng nói hay

Thực ra thì đôi khi, tôi cũng không khỏi tự băn khoăn, những kinh nghiệm của cha ông từ thời hoang sơ ấy, liệu giờ, còn đúng không, và đặc biệt, về sau, khi mà những bí ẩn của thiên nhiên và đời sống xung quanh dần dần được khai phá dưới ánh sáng của khoa học? Nhưng rồi, những băn khoăn ấy nhanh chóng ta đi trong tôi như những màn mây mỏng trong sương sớm nơi đồng quê tan đi dưới cái ánh nắng khỏe khoắn của buổi sáng ngày hè, bởi những câu thành ngữ đã cho tôi một câu trả lời đầy đủ: “lá rụng về cội”, “lạt mềm buộc chặt”, “gieo gió gặt bão”, “gần lửa rát mặt”, “tham bát bỏ mâm”,….vân vân…

Với sinh viên, chắc sẽ không ít người cảm thấy thân thuộc hoặc đôi khi có hơi chút chạnh lòng, khi nghe lại một câu thành ngữ xưa cũ vốn của ông cha, mà giờ đây vẫn còn nguyên vẹn sự thấm thía: “con học, thóc vay”. Hoăc cũng vậy, với người nông dân, dù mỗi thời mỗi khác, nhưng nỗi vất vả thì chưa bao giờ thay đổi, “bán mặt cho đất,bán lưng cho trời” đôi lúc vẫn không tránh khỏi ngao ngán khi “được mùa lúa, úa mùa cau; được mùa cau, đau mùa lúa”
Sự nhận thức và sự đồng cảm ấy càng củng cố thêm trong tôi tình yêu và niềm tin dành cho thành ngữ nước Việt.

 

Một cá nhân tôi, dù cả cuộc đời này, cũng không thể gánh vác được cả sự nghiệp giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt, thôi thì tôi nhận cho mình một ân huệ và trách nhiệm từ thành ngữ cha ông. Và trong cái biển trời thành ngữ ấy, suốt cuộc đời tôi, sẽ nhận lấy, mang đi và truyền trao cho những thế hệ tiếp theo, một tình yêu tròn đầy và trong sáng như chính tiếng nói cha ông. Tình yêu ấy là quá khứ, là hiện tại là cha ông, là tôi, chúng ta và tương lai. Bao ngàn đời, chúng ta đã làm gì? Mơ gì ? Thấy gì? Được gì ? Mất gì ? Hiểu chúng ta đến từ đâu, con đường tương lai chắc chắn sẽ không lạc lõng!

BÀI DỰ THI “TÔI YÊU TIẾNG NƯỚC TÔI” DO I LOVE MY VOICE TỔ CHỨC

Tác giả: Phạm Huy Viết

Bookmark the permalink.